ციფრული კალიგრაფიის სერია – გალაკტიონ ტაბიძის ლექსები

შემოქმედებითი პროცესი

წარმოდგენილი სერიის ვიზუალური ენა ტრადიციულ კალიგრაფიასა და ციფრულ ტექნოლოგიებთან ექსპერიმენტული მუშაობის შედეგად ჩამოყალიბდა.

კალიგრაფმა გრაფიკულ პროგრამაში შექმნა სპეციალური ციფრული კალამი, აგებული სწორედ იმ ტრადიციული კალმის თვისებებზე, რომლითაც მრავალი წლის განმავლობაში თავად მუშაობდა.

დაპროგრამებული ციფრული ინსტრუმენტი იმეორებს კალმის წვერის ფორმასა და სიგანეს, ხელში მისი დაჭერის კუთხეს, მოძრაობის დასაწყისსა და დასასრულში ხაზის სისქის ბუნებრივ ცვლილებას, წერის სიჩქარესა და ზედაპირზე დატანილი ციფრული მელნის განსხვავებულ სიმკვრივეს.

როდესაც ახალმა ინსტრუმენტმა სასურველ გამომსახველობას მიაღწია, ის გალაკტიონ ტაბიძის პოეზიისადმი მიძღვნილი ახალი სერიის საფუძვლად იქცა.

ძველი და თანამედროვე ქართული ხელნაწერების მხატვრულ გაფორმებაში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს ორნამენტებსა და დეკორატიულ მოტივებს. თუმცა, გალაკტიონის ლექსების ამ სერიაში შემოდის კომპოზიციის ახალი გამომსახველობითი ელემენტი — აბსტრაქტული ფონი. ამ ფონების ფორმები, ტექსტურები და ფერები იქმნება იმავე გრაფიკულ გარემოში და თითოეული ლექსის რიტმს, განწყობასა და ემოციურ ხასიათს ეხმიანება.

ციფრული ხელნაწერები იბეჭდება საგანგებოდ შერჩეულ საარქივო ხარისხის ქაღალდზე, ჭავლური ბეჭდვის ტექნოლოგიითა და ნახევრად გამჭვირვალე მელნებით. თუმცა, ამ ეტაპზე შემოქმედებითი პროცესი არ სრულდება. თითოეული ანაბეჭდზე დამატებით ელემენტებად, ხელით დაიტანება აკვარელისა და ტემპერის საღებავები. ბოლოს კი, ავტორის მიერ მრავალი წლის წინ გამოგონილი მეთოდით, თითოეული ფურცელი მუშავდება ცვილით.

ციფრული სიზუსტისა და ხელით შესრულებული სამუშაოს ეს ერთობლიობა გამორიცხავს სრულად იდენტური ნამუშევრების მიღებას. კომპოზიცია, ფერი, ტექსტის განლაგება და ხელით დამუშავების ხასიათი იცვლება, რის შედეგადაც თითოეული ფურცელი საკუთარ ტექსტურასა და ინდივიდუალურ გამომსახველობას იძენს.

კოლექციის ნამუშევრები წარმოდგენილია მაღალი ხარისხის ალუმინის ჩარჩოებში. მათი თხელი, ნეიტრალური ფერის კონსტრუქცია და პასპარტუ დამკვირვებლის ყურადღებას ქართული დამწერლობის ნატიფ ფორმებზე, ასო-ნიშნების ჰარმონიულ ურთიერთკავშირსა და პოეზიის სამუსიკო ენაზე ამახვილებს.

პოეტი კოლექციის მიღმა

ქართველებისთვის გალაკტიონ ტაბიძე (1892–1959) მხოლოდ ცნობილი პოეტი არ არის. მისი ლექსები ეროვნული კულტურული მეხსიერების ნაწილია — მათ სკოლაში სწავლობენ, ოჯახურ გარემოში კითხულობენ, მღერიან და ცხოვრების სხვადასხვა ეტაპზე თავიდან აღმოაჩენენ. ლირიკული სილამაზით, ემოციური სიღრმითა და განსაკუთრებული მუსიკალურობით გამორჩეული მისი პოეზია ქართული ლიტერატურის ყველაზე საყვარელ მემკვიდრეობას ეკუთვნის.

გალაკტიონი დასავლეთ საქართველოს სოფელ ჭყვიშში დაიბადა. ბავშვობის გარემო — ბუნება, ტრადიციები და ხალხური მეტყველების რიტმი — მოგვიანებით მისი პოეტური სამყაროს მნიშვნელოვან ნაწილად იქცა. ქუთაისსა და თბილისში სწავლის შემდეგ იგი ქართული ლიტერატურული მოდერნიზმის ერთ-ერთ უმთავრეს წარმომადგენლად ჩამოყალიბდა.

გალაკტიონ ტაბიძის ლექსების ადრეულმა გამოცემებმა საზოგადოების დიდი ყურადღება მიიპყრო, ხოლო 1919 წელს გამოცემულმა კრებულმა „არტისტული ყვავილები“ (Crâne aux fleurs artistiques – თავის ქალა არტისტული ყვავილებით), მას მაშინვე მიანიჭა გამორჩეული პოეტის სახელი.

გალაკტიონზე დიდი გავლენა მოახდინა ევროპულმა სიმბოლიზმმა. ის განსაკუთრებით აფასებდა შარლ ბოდლერს, ედგარ ალან პოს და თეოფილ გოტიეს. თუმცა ევროპელი ავტორების გავლენა მის შემოქმედებაში სტილისტურ მიბაძვად არ ქცეულა. მან ეს გამოცდილება თავისებურად გარდაქმნა და შექმნა მკაფიოდ ქართული პოეტური ენა, საკუთარი სახეები, რიტმი და სიმბოლიკა.

საქართველოს ისტორიის ერთ-ერთ ყველაზე რთულ პერიოდში მოღვაწე გალაკტიონი წერდა სიყვარულზე, მარტოობაზე, მეხსიერებაზე, ბუნებასა და ადამიანის შინაგან სამყაროზე. საბჭოთა ეპოქამ მას ცენზურა, პოლიტიკური ზეწოლა და მძიმე პირადი დანაკარგები მოუტანა. მათ შორის იყო მისი მეუღლის, ოლღა ოკუჯავას, დაპატიმრება და გადასახლება. ამ გამოცდილებამ კიდევ უფრო გააღრმავა მისი გვიანი პოეზიის ემოციური ხასიათი, სადაც სილამაზე და სევდა ხშირად ერთმანეთის გვერდით არსებობს.

გალაკტიონ ტაბიძის ლექსები მრავალ ენაზეა თარგმნილი, თუმცა მისი პოეზიის რაღაც არსებითი ნაწილის სხვა ენაზე გადატანა რთულია. ქართული ანბანის ჟღერადობა, ლექსის მუსიკალური რიტმი და დაწერილ ფორმასა და წარმოთქმულ სიტყვას შორის განსაკუთრებული კავშირი ორიგინალ ტექსტთან განუყოფლად არის დაკავშირებული.

ამიტომ გალაკტიონის ქართულად კითხვა მხოლოდ ლიტერატურული გამოცდილება არ არის. ეს ქართული ენისა და დამწერლობის ვიზუალურ და მუსიკალურ ხასიათთან შეხვედრაცაა.

დღეს საქართველოში გალაკტიონ ტაბიძეს „პოეტების მეფეს“ უწოდებენ. მისი შემოქმედება კვლავ შთააგონებს მკითხველებს, მუსიკოსებს, მხატვრებსა და კალიგრაფებს. იგი მთაწმინდის პანთეონში განისვენებს — თბილისის თავზე, ქალაქისა, რომელმაც მისი ცხოვრების, მეხსიერებისა და პოეტური წარმოსახვის მნიშვნელოვანი ნაწილი განსაზღვრა.

მისი პოეზია კვლავ ცოცხალი ნაწილია საქართველოს კულტურული იდენტობისა და თაობებს ერთმანეთთან ენის, მეხსიერებისა და ხელოვნების საშუალებით აკავშირებს.

ხელნაწერების ეს კოლექცია გალაკტიონის შემოქმედებით მემკვიდრეობას თანამედროვე ქართული კალიგრაფიის საშუალებით ეხმიანება. თითოეულ ნამუშევარში ერთიანდება ლიტერატურა, ვიზუალური ხელოვნება და ტრადიციული ხელობა. ეს არ არის ლექსის პირდაპირი ილუსტრაცია — თითოეული კომპოზიცია მისი განწყობისა და შინაგანი სამყაროს ვიზუალური ინტერპრეტაციაა.

მათთვის, ვინც გალაკტიონ ტაბიძის შემოქმედებას პირველად ხვდება, ეს ნამუშევრები შეიძლება გახდეს ქართული პოეზიის აღმოჩენის ერთ-ერთი გზა — უშუალოდ იმ დამწერლობაში, რომელშიც იგი შეიქმნა, სადაც სიტყვების მნიშვნელობა და ქართული ასოების ვიზუალური ხასიათი ერთი გამოცდილების ნაწილად იქცევა.